Borðið meiri fisk
Það kemur skýrt fram í niðurstöðum verkefnisins „Lífvirk efni í fiski – heilsufarsleg áhrif“ að aukin fiskneysla hafði mjög jákvæð áhrif á heilsu þeirra sem tóku þátt í tilraunum AVS-verkefnisins, sem unnið hefur verið að síðastliðin þrjú ár.
Fiskneysla hefur verið tengd betri heilsu og vörnum gegn krónískum sjúkdómum en ekki hefur verið staðfest hvaða lífvirku efni hafa þarna áhrif. Sjávarfang hefur að geyma prótein, olíur, vítamín, steinefni og ensím sem eru verðmæti sem nýta mætti betur. Omega-3 fitusýrur hafa verið mest rannsakaðar og sýnt hefur verið að þær verndi gegn ýmsum áhættuþáttum hjarta- og æðasjúkdóma. Fiskprótein eru minna rannsökuð, en rannsóknir benda til þess þau geti verndað gegn insúlínónæmi í of feitum tilraunadýrum. Lífvirk áhrif fiskpróteina hafa ekki verið rannsökuð sérstaklega hjá mönnum en ýmislegt bendir til að um vannýtta heilsulind að ræða. Markfæði úr fiski á markaðnum í dag er að mestum hluta í formi fiskolía og omega-3 fitusýra en enn eru miklir möguleikar í að fullnýta fisk með því að finna ný lífvirk efni og auka þannig verðmæti sjávarfangs.
Áhrif fiskpróteina á heilsu höfðu ekki verið rannsökuð áður og gefa niðurstöðurnar verðmætar upplýsingar og þekkingu á hlutverki sjávarfangs í fæðu manna. Niðurstöðurnar opna fyrir möguleika á nýtingu áður ónýtts hráefnis og sú þekking og tæki sem skapast hafa gætu leitt til þróunar á nýjum vörum og síðan klínískrar prófunar á þeim.
Markmið verkefnisins var meðal annars að meta áhrif fiskpróteina á þyngdarstjórnun og heilsufarsþætti í samanburði við fiskifitu og kjöt.
Rannsóknin var framkvæmd á of þungum, ungum fullorðnum einstaklingum og heilsufarsleg áhrif próteina og olíu úr sjávarfangi mæld. Verkefninu má skipta í þrennt:
- 8 vikna íhlutun þar sem prófuð voru heilsufarsleg áhrif lífvirkra efna í fiski á líkamsþyngd og efnaskipti, magur fiskur eða feitur fiskur þrisvar í viku, eða fiskolía daglega, og til samanburðar matseðill án sjávarfangs.
- 8 vikna íhlutun sem prófaði áhrif stærri skammta af fiskpróteinum á líkamsþyngd og efnaskipti, magur fiskur var gefinn fimm sinnum í viku.
- Þátttakendum úr íhlutununum var fylgt eftir í 1 ár og áhrif áframhaldandi fræðslu og stuðnings til þeirra var prófuð.
Eftir 8 vikna íhlutun var þyngdartap meira hjá þeim sem fengu magran fisk, feitan fisk eða fiskolíu (5,4 kg, 5,5 kg og 5,4 kg) en hjá þeim sem fengu fæði án sjávarfangs (4,4 kg). Einnig sáust jákvæð áhrif fisks og/eða fiskolíu á blóðfitu, andoxunarvirkni, bólguþætti, insúlínnæmi og seddutilfinningu. Jákvætt samband var milli magns af þorski sem borðað var og þyngdartaps þessar 8 vikur, 1,7 kg meira þyngdartap með þorskmáltíð 5 sinnum í viku en ef notaður var matseðill án sjávarafurða.
Í eftirfylgni eftir íhlutanirnar héldu þátttakendur þyngdartapi að mestu, höfðu aðeins þyngst um rúmlega kíló 6-12 mánuðum eftir að íhlutun lauk. Í eftirfylgni með seinni íhlutuninni sást einnig að fiskneysla jókst hjá hópum sem fengu reglubundna fræðslu. Lýsisneysla jókst í öllum hópum.
Mikil rannsóknavinna hefur verið unnin í þessu verkefni og hafa alls verið gefnar út 6 mastersritgerðir sem tengjast þessu verkefni ásamt fjölda greina. Lista yfir útgefið efni má finna með því að smella á tilvísunarnúmer AVS: R 048-05
