Áhrif eldis á umhverfi og villta stofna
Lokið er úttekt á stöðu þekkingar er varðar áhrif eldis á umhverfi og villta stofna. Vinnan við þessa úttekt var styrkt af AVS og framkvæmd af sérfræðingum við Háskóla Íslands, Umhverfisstofnun, Veiðimálastofnun, Hafrannsóknastofnunina og Skipulagsstofnun.
Megin tilgangur úttektarinnar var að taka saman fyrirliggjandi upplýsingar um 1) Stofngerð og aðgreiningu eldis- og villtra fiska; 2) Áhrif erfðablöndunar og samskipti villtra og eldisfiska; 3) Strandsvæðastjórnun, strok fiska og vöktun.
Samfara auknu fiskeldi í heiminum hafa áhyggjur manna aukist af hugsanlegum skaðlegum áhrifum erfðablöndunar á villta stofna. Bent hefur verið á að slysasleppingar séu óhjákvæmilegar og að afleiðingar þess geti verið alvarlegar. Margar rannsóknir hafa sýnt fram á að kynæxlun á sér stað á milli eldis- og villtra fiska með þeim afleiðingum að erfðabreytileiki villtu stofnanna skerðist og breytist og að arfgerðir sem eru tilkomnar vegna erfðabreytinga (GMO) og/eða vals í eldi geta blandast saman við villta stofna.
Ljóst er að aukin áhersla á eldi nytjastofna krefst aukinnar þekkingar á öllum þáttum sem tengjast samskiptum eldis og villtra stofna. Stofngerð tegunda sem nýttar eru í eldi er oft flókin og samsett úr mörgum stofnum og undirstofnum sem einkennast af langtíma aðlögun einstaklinga að sínu nánasta umhverfi. Stór svæði hafa verið friðuð gegn eldi á laxi í þeim tilgangi að vernda villta laxastofna. Sambærilegar aðgerðir hafa ekki verið framkvæmdar í tengslum við eldi á sjávardýrum.
Þorskur hrygnir inn í flestum fjörðum við landið og því er hætta á erfðablöndun, samkeppni um búsvæði og fæðu, sem og beinni mengun vegna eldis á hrygningarsvæðum. Mikilvægt er að kortleggja nákvæmlega náttúruleg hrygningarsvæði eldistegunda og taka mið af staðsetningu þessara svæða við úthlutun strandsvæða til eldis. Þekking á áhrifum erfðablöndunar hjá sjávarfiskum er af skornum skammti. Því er nauðsynlegt að efla rannsóknir á staðbundinni aðlögun stofna sem og mögulegum langtíma áhrifum erfðablöndunar á villta stofna.
Strandsvæðastjórnun er nýtt hugtak í íslenskri stjórnsýslu og það hefur ekki verið skilgreint kerfisbundið hvernig haga skuli nýtingu strandsvæða við Ísland með tilliti til fiskeldis og annarrar nýtingar. Strandsvæði eru nýtt af ýmsum aðilum öðrum en fiskeldisfyrirtækjum. Auk þess búa strandsvæðin yfir ómetanlegum hrygningar-, uppeldis- og náttúruverndarsvæðum í sjó. Laga- og reglugerðar-umhverfi vegna fiskeldis er flókið, en að leyfum fyrir fiskeldi koma 5 stofnanir á tveimur stjórnsýslusviðum undir þremur ráðuneytum. Mikilvægt er að samþættun strandsvæða-stjórnunar hefjist sem fyrst og að samfara þeirri vinnu verði útgáfa starfsleyfa til fiskeldis einfölduð og færð undir einn aðila.
Skýrslu verkefnisins má nálgast hér
