Peningalykt
Hér áður fyrr þótti ekkert tiltökumál þó lykt frá bræðslum og fiskvinnslum lægi yfir heilu byggðunum dögum saman, lyktin fékk það jákvæða heiti peningalykt, enda merki um mikinn afla og miklar tekjur. Í dag er lykt af þessu tagi ekki ásættanleg og því hefur AVS styrkt verkefni sem hefur það að markmiði að finna leiðir til að draga úr mengun frá þurrkverksmiðjum.
Þurrkun fiskhausa hefur aukist verulega undanfarin ár og stuðlað að auknu verðmæti sjávarafla og því er mikilvægt að þessi iðnaður geti þróast áfram í fullri sátt við umhverfið.
Lyktarvandamál hafa lengi verið viðloðandi framleiðslu þurrkaðra fiskafurða. Mikilvægt er að þekkja hvaða efni það eru sem valda mestu ólyktinni þannig að hægt sé að velja réttan hreinsibúnað til að lækka styrk þessara efna í útblæstri eða velja þurrkaðstæður og verklag í vinnslunni til að draga úr myndun þeirra.
Framleiðendur hafa tekið höndum saman um að koma á móts við kröfur íbúa í nágrenni þurrkstöðva um lyktarminni framleiðslu með því að kanna hvaða þættir það eru í vinnslunni og þurrkuninni sem orsaka lyktarmyndunina og koma með úrbætur við þurrkun á fiskafurðum.
Verkefnið sem styrkt var af AVS er unnið í samstarfi Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins og nokkurra helstu framleiðendur þurrkaðra fiskafurða, Laugafisk hf, Lýsi hf, Klofning ehf, Samherja, Nesfisk og Haustak ásamt Umhverfisstofnun og fyrirtækjunum Maritech og Raf. Verkefnið hófst formlega í maí 2005 og hefur Heilbrigðiseftirlit Vesturlands fylgst náið með framvindu þess.
Í verkefninu var lögð áhersla á mikilvægi gæðamála og betri stýringu vinnsluferla við þurrkun. Þeir þættir sem hafa mest áhrif á lyktarmyndun eru hráefnið (tegund, ástand, aldur, ferskleiki, meðferð o.fl.) og val á þurrkferli.
Með stjórnun á lofthitastigi, loftraka, lofthraða og hringrásun og magni fersks lofts í þurrkun er hægt að hafa áhrif á styrkleika lyktar í útblæstri. Stöðugreining á ástandi gæðamála leiddi í ljós að mismunandi aðstæður eru hjá framleiðendum, en almennt er mikil vakning um betri meðhöndlun og kælingu hráefnis.
 |
 |
| Heimir Tryggvason, Rósa Jónsdóttir og Birna Guðbjörnsdóttir frá Rf í heimsókn hjá Sighvati Sigurðssyni (2 f.v.) hjá Laugafiski á Akranesi | Hausar á grindum í þurrkklefa hjá Laugafiski á Akranesi. |
Gæðaátak í framleiðslunni hjá framleiðenda sem tók þátt í verkefninu fólst í því að allt hráefni sem fyrirtækið tekur á móti er ísað og skilaði það sér m.a. í betri hráefnisgæðum og samtímis var gert átak í þrifamálum. Þessar breytingar í byrjun síðasta árs hafa leitt til lyktarminni framleiðslu.
Við fiskþurrkun myndast einkennandi verkunarlykt. Þessari lykt má lýsa sem harðfisklykt eða lykt af signum fiski, sæt-súrri lykt og maltlykt. Vegna kröfu um lyktarminni framleiðslu í þéttbýli er lyktin, sem er einkennandi fyrir þessa verkun, oft ekki ásættanleg. Það er vel þekkt að gamalt hráefni getur valdið aukinni og óásættanlegri lykt og því mikilvægt að meðhöndlun hráefnis sé í góðu lagi.
Sömu efni eru að valda lykt við hausaþurrkun og við bræðslu, brugðið var á það ráð að breyta aðeins þurrkferlinu hjá einum framleiðenda þannig að meira af fersku lofti var tekið inn og minna af loftinu hringrásað í þurrkkerfinu og fæst þá meiri þynning á lyktarefnum sem myndast við þurrkunina og samtímis minni lyktarmengun fyrir umhverfið.
Það er ekki hlaupið að því að finna eina lausn með hreinsibúnaði, sem ræður við það mikla magn lofts sem er í útblæstri þurrkstöðva. Líklegt er að huga þurfi að fleiri en einni lausn þar sem um er að ræða svo fjölbreytta samsetningu lyktarefna.
Áfram verður haldið með verkefni til að bæta vinnslu þurrkstöðva og minnka lykt og hefur AVS styrkt nýtt verkefni með þátttöku sömu aðila, það verkefni mun einkum taka á ferlastýringum við þurrkun.
Nánari upplýsingar um verkefnið gefa Sigurjón Arason og Guðrún Ólafsdóttir hjá Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, en verkefnisstjóri verkefnisins er Inga J. Friðgeirsdóttir hjá Laugafiski hf.
