Er hætta fólgin í því að borða fisk?
Á síðastliðnu ári hófst verkefni á Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins sem ber heitið “Verðmæti og öryggi íslenskra sjávarafurða” og hefur AVS styrkt þetta verkefni. Megin markmið verkefnisins er að sýna fram á öryggi íslenskra sjávarafurða með vísindalegum aðferðum og þar með tryggja tekjur okkar af útflutningi sjávarafurða.
Í verkefninu er lagður grunnur að áhættumati fyrir íslenskar sjávarafurðir. Til þess að gera betur grein fyrir um hvað verkefnið fjallar þá er nauðsynlegt að fara aðeins yfir helstu hugtök verkefnisins.
Áhætta byggist á tvennu, annars vegar á líkindum á að eitthvað gerist og hins vegar á hversu alvarlegar afleiðingarnar verða ef eitthvað gerist.
Áhættugreining (e. Risk analysis) Þetta er aðferð sem stjórnvöld beita til þess að sýna fram á öryggi neytenda vegna neyslu ákveðinna matvæla. Almennt er talað um að áhættugreining samanstandi af áhættumati (e. Risk assessment), áhættustjórnun (e. Risk management) og áhættukynningu (e. Risk comunication)
Áhættumat er vísindaleg aðferð til að meta áhættu og skilja þá þætti sem hafa áhrif á hana.
Áhættustjórnun felst í því hvað matvæli varðar að skilgreina heilsufarsvandamál vegna matvæla, lýsa vandamálum, forgangsraða verkefnum í áhættumati, setja fram áhættumatsstefnu og mynda sérfræðingahóp sem vinnur að áhættumati.
Áhættukynning snýst um gagnsæ og skýr upplýsinga- og skoðanaskipti milli áhættustjórnenda, áhættumatsmanna (vísindamanna), neytenda og annarra hagsmunaaðila.
Fiskafurðir frá Íslandi hafa það orð á sér að vera heilnæmar og öruggar. Gott orðspor dugar hins vegar ekki eitt og sér við núverandi aðstæður, Íslendingar verða að geta sýnt vísindalega fram á öryggi afurða sinna. Áhættumat er ein þeirra vísindalegu aðferða sem getur sýnt hver staða íslenskra fiskafurða er með tilliti til öryggis.
 |
|
Það er mikilvægt að hægt sé að sýna fram á að allar þessar girnilegu sjávarafurðir séu öruggar fyrir neytendann |
Í þessu verkefni er þegar búið að kortleggja íslenskar sjávarafurðir m.t.t. hugsanlegrar efna- og örverumengunar og mikilvægi útflutningstekna. Miðað við útflutningstekjur og hættur (aðskotaefni og örverur) var ákveðið að afla og meta gögn fyrir eftirfarandi fisktegundir (þrosk, loðnu, rækju, karfa, ýsu, grálúðu, síld, ufsa og kúfisk) til að gera áhætturöðun og hálfmagnbundið áhættumat.´
Nokkuð er til af aðgengilegum gögnum um aðskotaefni í íslenskum sjávarafurðum en það sama á ekki við um örverur. Það eru ekki til neinar tölur á Íslandi sem staðfesta fæðuborna faraldra og tilfelli af völdum sjávarafurða og því er stuðst við gögn frá Evrópu.Verið er að meta rannsóknargögn m.t.t.sýnatökuaðferða, sýnameðhöndlunar, fjölda sýna, mæliaðferða ofl. Stuðst var við aðferð frá Bandaríkjunum (USDA) til að meta gögnin í þessu verkefni.
Niðurstöður verkefnisins munu nýtast stjórnvöldum í stefnumörkun um öryggi matvæla. Áhættumat getur hjálpað íslenskum matvælaiðnaði í alþjóðlegum viðskiptum þar sem hægt verður að sýna yfirvöldum í innflutningslöndum fram á að sú vara sem Íslendingar selja er framleidd á öruggan hátt. Áhættumat bætir þannig samkeppnistöðu íslenskra sjávarafurða á alþjóðlegum markaði. Áhættumat hjálpar iðnaðinum við að forgangsraða aðgerðum til að auka öryggi með það í huga að einbeita sér að þeim afurðum sem eru líklegastar til að geta verið hættulegar neytendum.
Nánari upplýsingar um verkefnið má fá hjá Evu Yngvadóttur (eva@rf.is) sími 530 8656 og hjá Birnu Guðbjörnsdóttur (birna@rf.is) sími 530 8608, en þær starfa báðar hjá Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins.
